Alruin (Mandragora officinarum) is een van de beroemdste planten uit de geschiedenis. Er bestaan talloze verhalen over de wortel die op een mens lijkt en zou schreeuwen als je hem uit de grond trekt. Als kweekplant is alruin vooral een geduldsproject: het zaad kiemt traag en grillig, de plant groeit in een ander ritme dan je gewend bent en heeft een lange penwortel. In deze gids lees je hoe je alruin uit zaad kweekt, hoe je de plant verzorgt en waarom je er voorzichtig mee moet zijn.
Ben je benieuwd naar de rol van alruin in de geneeskunde van vroeger? Lees dan alruin als verdovingsmiddel in de middeleeuwen.
Wat is alruin?
Alruin hoort bij de nachtschadefamilie (Solanaceae), net als tomaat, aardappel en wolfskers. De plant komt van nature voor rond de Middellandse Zee, onder meer in Italië en op de Balkan. Hij groeit daar op diepe, zanderige en kalkrijke grond, vaak op een halfschaduwrijke plek.
Boven de grond zie je weinig stengel. De plant vormt een platte rozet van grote, gerimpelde, donkergroene bladeren van 30 tot 60 centimeter breed. In het voorjaar verschijnen in het hart van de rozet klokvormige bloemen in groenwit tot lichtpaars. Daarna volgen ronde, geeloranje bessen die sterk geuren. Onder de grond groeit een dikke, vaak gevorkte penwortel die meer dan een meter lang kan worden. Die vorm verklaart de mensachtige legendes.
Zo herken je alruin
- Een lage rozet direct op de grond, zonder echte stengel.
- Grote, ovale, sterk gerimpelde bladeren met een golvende rand.
- Klokvormige bloemen met vijf slippen, midden in de rozet.
- Ronde bessen die van groen naar geel of oranje kleuren.
| Plant | Kenmerk | Verschil met alruin |
|---|---|---|
| Mandragora officinarum (alruin) | Groenwitte tot lichtpaarse bloemen in het voorjaar | De soort uit deze gids |
| Mandragora autumnalis (herfstalruin) | Paarse bloemen in de herfst, oranje vruchten | Nauw verwant, bloeit in een ander seizoen |
| Bernagie (Borago officinalis) | Behaarde bladeren, blauwe stervormige bloemen | Eetbaar kruid. Jonge alruinbladeren zijn er in het verleden mee verwisseld, met vergiftigingen tot gevolg |
| Snijbiet of spinazie | Gladde, glanzende bladeren op een stengel | Groente. Alruinbladeren zijn ruwer en liggen plat op de grond |
Het jaarritme van alruin
Alruin groeit anders dan de meeste tuinplanten. Hij volgt het Middellandse Zeeklimaat met natte winters en hete, droge zomers.
| Periode | Wat de plant doet | Wat jij doet |
|---|---|---|
| Najaar en winter | Nieuwe bladeren lopen uit | Matig water geven, beschermen tegen strenge vorst |
| Voorjaar | Bloei, daarna vruchtvorming | Water geven als de grond droog aanvoelt |
| Zomer | Bladeren sterven af, de plant rust | Bijna geen water geven, de wortel leeft gewoon door |
Schrik dus niet als je plant in juni of juli verwelkt. Dat is geen ziekte maar zomerrust. Gooi hem vooral niet weg.
Alruin zaaien in 6 stappen
- Week het zaad. Leg gedroogde zaden één tot twee dagen in lauw water. Ververs het water tussendoor.
- Geef een koudebehandeling. Meng de zaden met vochtig zand in een afgesloten zakje en leg ze één tot drie maanden in de koelkast. Dit bootst de winter na en verbetert de kieming sterk. Je kunt de zaden ook in de herfst buiten zaaien en de natuur het werk laten doen.
- Zaai in een diepe pot. Gebruik een losse, zanderige grond en zaai de zaden ongeveer een centimeter diep. Kies meteen een diepe pot, want de penwortel groeit snel naar beneden.
- Houd het warm en licht. Na de koude periode kiemen de zaden het best bij ongeveer 20 tot 24 °C, op een lichte plek.
- Houd de grond gelijkmatig vochtig. Niet kletsnat, want het zaad kan dan gaan rotten.
- Heb geduld. Vers, goed behandeld zaad kiemt soms al na een paar weken. Ouder zaad kan maanden nodig hebben, en niet elk zaadje komt op. Gooi een zaaipot dus niet te snel weg.
Zaailingen en jonge planten verzorgen
- Pot: diep en ruim. Een hoge pot van minstens 30 centimeter diep is geen overbodige luxe.
- Grond: los, zanderig en goed doorlatend, neutraal tot licht kalkrijk. Meng gewone potgrond met grof zand of fijn grind. Vermijd zware klei.
- Licht: zon of lichte halfschaduw. In een heel hete zomer liever wat schaduw.
- Water: zaailingen gelijkmatig vochtig houden. Volwassen planten pas water geven als de grond een paar centimeter diep droog is.
- Verpotten: zo min mogelijk. De penwortel is gevoelig. Moet het toch, doe het dan in het voorjaar, als de plant groeit, en niet tijdens de zomerrust.
- Voeding: elk voorjaar een laagje compost of een lichte organische voeding is genoeg.
Uit zaad gekweekte alruinen bloeien en vruchten meestal pas na twee jaar of later. Een plant kan tientallen jaren oud worden en wordt elk jaar groter.
Buiten of in een pot?
Alruin verdraagt lichte vorst, maar natte kou is gevaarlijk voor de wortel. In Nederland en België groeit hij het best in een diepe pot die je in strenge winters vorstvrij en droog zet, of op een beschutte, goed doorlatende plek in de tuin met een mulchlaag erover. Zet hem bij voorkeur niet tussen eetbare planten in de moestuin, om verwarring te voorkomen.
Veelgemaakte fouten
- Zaaien zonder koudebehandeling: dan kiemt het zaad vaak helemaal niet of pas na maanden.
- Een te ondiepe pot: de penwortel krult op en de plant groeit slecht.
- Paniek in de zomer: afstervend blad in juni of juli is normale zomerrust.
- Te veel water tijdens de rust: de wortel kan dan gaan rotten.
- Vaak verpotten: elke beschadiging van de penwortel kost de plant een seizoen.
Veiligheid: alruin is giftig
Alle delen van de plant zijn giftig. Alruin bevat tropaanalkaloïden zoals hyoscyamine en scopolamine, dezelfde groep stoffen als in wolfskers en doornappel. Inname kan leiden tot een droge mond, wazig zien, een snelle hartslag, verwardheid en hallucinaties, en kan levensgevaarlijk zijn.
- Draag handschoenen als je met de wortel werkt en was daarna je handen.
- Houd de plant, de bessen en de zaden buiten bereik van kinderen en huisdieren.
- Kweek alruin niet tussen bladgroenten of kruiden die je eet.
- Klachten na contact of inname? Bel de huisarts of 112.
Avalon verkoopt de zaden voor kweek en verzameling, niet voor consumptie, en geeft geen gebruiksadvies. Onze producten zijn alleen voor volwassenen van 18 jaar en ouder.
Mag je alruin kweken?
In Nederland en de meeste Europese landen mag je alruin gewoon als sier- en verzamelplant kweken. Controleer altijd de regels in je eigen land, daar ben je zelf verantwoordelijk voor.
Veelgestelde vragen
Hoe lang duurt het voordat alruinzaad kiemt?
Dat verschilt enorm. Vers zaad met een koudebehandeling kiemt soms binnen een paar weken. Gedroogd of ouder zaad kan maanden nodig hebben.
Waarom gaat mijn alruin in de zomer dood?
Waarschijnlijk gaat hij niet dood maar in zomerrust. De bladeren sterven af en in het najaar loopt de plant weer uit vanuit de wortel.
Hoe diep moet de pot zijn?
Zo diep als je kwijt kunt. Minstens 30 centimeter, en voor oudere planten liever meer. De penwortel kan uiteindelijk meer dan een meter lang worden.
Wanneer bloeit alruin?
Mandragora officinarum bloeit in het voorjaar. Uit zaad duurt het meestal minstens twee jaar voordat de eerste bloemen en bessen verschijnen.
Zijn de bessen van alruin eetbaar?
Nee. Behandel de hele plant, inclusief de bessen, als giftig.
Waar koop ik alruinzaad?
Je vindt Mandragora officinarum zaden in de categorie exotische zaden. Zin in nog een kweekproject uit zaad? Lees ook hoe je Hawaiian baby woodrose uit zaad kweekt.
Bronnen: Pacific Bulb Society (Mandragora), Gardener's Path, Strictly Medicinal Seeds, Cases Journal (mandrake poisoning).
