Als je ooit een magic mushroom of magic truffle trip hebt ervaren, hoeven we je waarschijnlijk niet uit te leggen hoe bijzonder die ervaring kan zijn. Tegenwoordig weten we niet beter dan dat magic mushrooms je echt kunnen laten trippen en je een compleet andere realiteit kunnen laten zien. Maar dat was niet altijd zo. De eerste soorten paddenstoelen waren helemaal niet psychedelisch. Wetenschappers denken nu eindelijk te begrijpen hoe en waarom de schimmels hun meest bijzondere werkzame stof begonnen te produceren: psilocybine.
Een korte geschiedenis van magic mushrooms
Er zijn theorieën dat magic mushrooms een centrale rol hebben gespeeld in de menselijke evolutie. Met name R. Gordon Wasson en Terence McKenna waren de eersten die hierover publiceerden. De Sahara-rotskunst van Tassili n'Ajjer toont "paddenstoelsjamanen". Recenter zijn de 6.000 jaar oude afbeeldingen in Villar del Humo, Spanje, van magic mushrooms die mogelijk tot de soort Psilocybe hispanica behoren.
Onder inheemse Midden- en Zuid-Amerikaanse volkeren zijn de hallucinogene effecten van de daar groeiende Psilocybe mexicana al duizenden jaren bekend; zij prijzen de paddenstoel omdat deze de gebruiker in staat zou stellen contact te maken met het hiernamaals, de toekomst of een hogere realiteit. De Sami in Siberië hebben oude sjamanistische rituelen waarbij vliegenzwam wordt gebruikt. De religieuze betekenis van entheogene paddenstoelen bij de Oude Egyptenaren zou zelfs zo groot zijn geweest dat zij kweektechnieken ontwikkelden voor Psilocybe cubensis. De oude Grieken kenden ook magic mushrooms. Er is veel gespeculeerd over de samenstelling van de kykeon, de vermoedelijk hallucinogene drank die werd gebruikt om het vasten te breken tijdens de Eleusinische Mysteriën.
In 1955 werd amateur-etnobotanicus R. Gordon Wasson de eerste westerling die een sjamanistisch ritueel in Mexico bijwoonde waarbij Psilocybe mexicana werd gebruikt, begeleid door Mazateekse sjamaan María Sabina. In 1957 werd zijn verhaal erover gepubliceerd in Life onder de titel "Seeking the Magic Mushroom". De Zwitserse biochemicus Albert Hofmann, de ontdekker van LSD, was de eerste die erin slaagde de werkzame stoffen psilocine en psilocybine te isoleren. Uiteindelijk was het Timothy Leary die het gebruik van magic mushrooms in de jaren 60 populair maakte.
Weinig kennis over psilocybine
Wetenschappers met een liefde voor hallucinogenen hebben zich waarschijnlijk vermaakt in die jaren 50 en 60. Stoffen als LSD en psilocybine, de werkzame stof in magic mushrooms, waren volkomen legaal en onderzoekers konden ze gemakkelijk verkrijgen, wat resulteerde in tonnen veelbelovende studies. Dat stopte echter in de jaren 70, toen Richard Nixon de Controlled Substances Act ondertekende. Deze verbood het gebruik, de verkoop en het transport van psychedelica volledig en onderdrukte onderzoek ernaar. "Er werd verwacht dat je afscheid zou nemen van je carrière in psychedelica-onderzoek," zei Jason Slot van Ohio State University.
En dat betreurde hij. De man zelf probeerde magic mushrooms als jong volwassene, met verbazingwekkende resultaten. "Het hielp me vloeiender te denken, met minder aannames of aangeleerde beperkingen," zegt hij. "En ik ontwikkelde een grotere gevoeligheid voor natuurlijke patronen." Die vaardigheid inspireerde hem om evolutie te studeren, maar uiteindelijk werd hij mycoloog, iemand die alles weet over schimmels. Nu is het precies deze man die besloot de twee te combineren en te kijken waar psilocybine eigenlijk vandaan komt. "Ik realiseerde me hoe weinig we nog weten over de genetica en ecologie van zo'n historisch belangrijke stof," zegt hij.
Nauw verwante schimmelsoorten
Het is goed mogelijk dat paddenstoelen onafhankelijk van elkaar het vermogen ontwikkelden om psilocybine te maken. Het zou ook kunnen dat alle paddenstoelen dat ooit deden, en de meeste dat vermogen hebben verloren. Maar volgens Slot was geen van die verklaringen waarschijnlijk. In plaats daarvan vermoedde hij dat de genen voor het maken van psilocybine mogelijk tussen paddenstoelsoorten waren gesprongen.
Om dit te onderzoeken bestudeerden biologen van Ohio State University en de University of Tennessee een groep paddenstoelen die allemaal psilocybine maakten, maar niet aan elkaar verwant waren. Ze ontdekten dat alle genen die verantwoordelijk zijn voor de productie van de stof erg op elkaar lijken. Deze genen waren zelfs meer vergelijkbaar dan andere die werden gevonden in nauw verwante schimmelsoorten.
Deze observatie suggereert dat deze genetische eigenaardigheden niet geërfd zouden zijn van een gemeenschappelijke voorouder, maar eerder dat ze rechtstreeks tussen verre soorten zouden zijn overgedragen. Een fenomeen dat bekend staat als "horizontale genoverdracht" (of HGT). Dit kan plaatsvinden via verschillende processen, zoals virussen die genen van de ene soort naar de andere overdragen.
De rol van psilocybine in de natuur
Maar één vraag bleef: 'wat is de rol van psilocybine in de natuur?' Nou, de experts denken dat het fenomeen in de natuur voorkomt als reactie op stressoren of om te overleven in verschillende omstandigheden. Op basis van deze hypothese ontdekten Jason Slot en zijn collega's een aanwijzing: de genen die verantwoordelijk zijn voor het maken van psilocybine leken te zijn verplaatst naar een omgeving met veel paddenstoelentetende insecten. Een observatie die nieuwe betekenis kreeg door te focussen op de effecten van de stof.
Eenmaal in het lichaam interfereert psilocybine met een bepaalde neurotransmitter en verstoort de werking ervan. We weten dat dit de meest bizarre hallucinaties veroorzaakt bij mensen, maar bij insecten heeft het een ander interessant effect: het vermindert hun eetlust. "We geloven dat schimmels evolueerden tot hallucinogenen omdat het de kans verkleint dat ze worden opgegeten door insecten," legt Jason Slot uit. "Psilocybine heeft waarschijnlijk niet alleen een slechte smaak. De schimmels veranderen op een bepaalde manier de 'geest' van insecten om aan hun eigen behoeften te voldoen," zegt hij.
De stof zou daarom dienen als een overlevingsmechanisme. Tegenwoordig is het effect echter serieus contraproductief: magic mushrooms zijn populairder dan ooit!
